Etiketler

, , , , , , , , , , ,

Türkçe’ye 1961 yılında giren ve kira getirisi anlamına gelen rant kelimesi bugün birçoklarımızın zihninde kira getirisinden ziyade haksız kazancın karşılığı olarak yerini almıştır.

1940′ lı yılların sonlarından itibaren karakter değiştiren kentleşme deneyimimizle birlikte ortaya çıkan gecekondu tipi konutlar, konut problemi çözmek için çıkarılan imar aflarıyla birlikte bir felsefe ve vizyona sahip olmayan konut politikamızı göz önünde bulundurunca kavramın dilimize evrilme tarihi ve biçiminin oldukça manidar olduğu söylenebilir.

Ortaya çıkış itibariyle bir iktisat kavramı olan ranta ilk olarak Adam Smith‘ in çalışmalarında rastlasak da, çoğunlukla David Ricardo klasik rant kuramında toprak rantı kuramını geliştiren kişi olarak kabul edilmektedir.

Tarımın temel alındığı bu kuramda, toprağın verimliliği rantın belirleyici unsurudur. Toprakların farklı verimlilik seviyelerinde olduğuna inandığı için, farklılık ya da diferansiyel (differential) rant olarak tanımlanır.

Üretim için her ne kadar en verimli topraklar tercih edilse de artan nüfus sebebiyle ortaya çıkan ihtiyacı karşılamak için üreticiler tarım yapmak amacıyla yeni toprak arayışı içerisine girerler. İlk etapta en verimli topraklarda tarım yapıldığı kabul edildiği için, genişleyen nüfus ve ihtiyac halkasıyla birlikte giderek verimliliği daha az olan topraklarda tarım yapılmaya başlanır ve topraklar arasındaki bu verimlilik farkı bizi farklılık rantına ulaştırır.

Bu açıklamayı somutlaştırmamız gerekirse; X, Y ve Z tipi topraklarda toprağın verimlilik oranından kaynaklanan üretim farklılıkları görülmektedir. Temel olarak azalan verimler kanunu ve nüfus artışı kanunun hakim olduğu bu şemada. X toprağındaki üretim Y toprağındakinden 20, Z toprağındaki üretimdense 40 birim fazla olup, Y toprağındaki üretimse Z toprağındakinden 20 birim daha fazladır, rant fazlası dediğimiz bu kavram farklı verimliliklerdeki toprakların kar oranlarını eşitler.

Diferansiyel rantının temel özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

-Rant, toprağın farklı verimlilik oranlarına sahip olmasından kaynaklanır. Bu yüzden yüksek maliyetli topraklarda ortaya çıkmaz.

-Rant, verimli toprakların limitli olmasından kaynaklanır.

-Rant, verimli topraklarda üretim yapanlar için aslında hak edilmemiş bir gelir türüdür çünkü kişi bunun için emek harcamaz.

diferansiyel rant